“Suratına tiyatro” akımıyla anılan ama bu etiketi reddeden İskoç yazar Anthony Neilson, seyirciyi bir oyunun “içinden” geçirmeyi amaçlıyor.
Doktora tezimin konusu olan İskoç oyun yazarı ve yönetmen Anthony Neilson, 1990’ların Britanya tiyatrosunu sarsan kuşağın önemli isimlerinden biri. Eleştirmen Aleks Sierz’in “in-yer-face” (suratına tiyatro) olarak adlandırdığı bu kuşak; şiddeti, cinselliği ve travmayı seyircinin yüzüne çarpan bir doğrudanlıkla sahneledi. Ne var ki Neilson bu etiketi pek benimsemez; kendi tiyatrosunu deneyimsel (experiential) olarak tanımlamayı tercih eder.
Seyirciyi izleyici değil, yaşayan kılmak
Neilson için amaç, seyircinin bir olayı dışarıdan izlemesi değil, onu içeriden deneyimlemesidir. The Wonderful World of Dissocia (2004) oyununda seyirci, zihinsel bir rahatsızlık yaşayan Lisa’nın renkli ve absürt iç dünyasında onunla birlikte dolaşır; ikinci perdede ise steril bir hastane odasının sessizliğiyle yüz yüze kalır. Bu keskin geçiş, akıl hastalığını anlatmaktan çok onu hissettirir.
Neilson’ın tiyatrosunda gerçeklik, sahnede gösterilen bir şey değil; seyircinin zihninde parçalanıp yeniden kurulan bir şeydir.
Melez bir tiyatro
Realism (2006) ve Narrative (2013) gibi oyunlarında Neilson, gerçekçilik ile fantastik olanı, gündelik olan ile düşü, anlatı ile anlatının çözülüşünü iç içe geçirir. Tezimde ve sonraki çalışmalarımda bu yapıyı melezlik kavramıyla okumayı önerdim: Tiyatro zaten pek çok sanatın ve pek çok emeğin buluştuğu melez bir sanattır; Neilson ise bu melezliği bilinçli bir dramaturjik ilkeye dönüştürür.
Provada yazılan oyunlar
Neilson’ın üretim yöntemi de alışılmışın dışındadır: Oyunlarının önemli bir kısmını prova sürecinde, oyuncularla birlikte yazar. Metin, sahneden önce değil sahneyle birlikte doğar. Bu yöntem, oyunlarına beklenmedik bir canlılık ve kırılganlık kazandırır.
Nereden başlamalı?
- Normal (1991) — şiddetin ve travmanın politikası
- Edward Gant’s Amazing Feats of Loneliness (2002) — gerçeklik ve temsil oyunu
- Stitching (2002) — 21. yüzyılın bir aşk tragedyası
- The Wonderful World of Dissocia (2004) — deneyimsel tiyatronun belki de en bilinen örneği
Doç. Dr. Gamze Şentürk Tatar, tiyatro, performans ve ekoloji çalışmaları alanlarında araştırmalar yürüten bir akademisyendir. Araştırmaları çağdaş tiyatro, tiyatro kuramı, dramaturji, performans…
Yorumlar
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.
Yorum Yazın
E-posta adresiniz yayımlanmaz. Yorumlar onaylandıktan sonra görünür.